Seton Nedir, Ne İşe Yarar? Fistül Tedavisinde Rolü
Anal fistül tedavisinde hastaların karşısına çıkan terimlerden biri setondur. Seton, fistül kanalının içerisinden geçirilerek halka şeklinde bırakılan cerrahi bir materyaldir.
Özellikle fistül kanalının makat kaslarıyla yakın ilişkili olduğu veya bölgede enfeksiyonun kontrol altında tutulması gerektiği durumlarda kullanılabilir.
Ancak setonu doğrudan “fistülü kapatan bir ip” olarak düşünmek doğru değildir. Özellikle gevşek veya drenaj setonunun temel görevi fistül kanalını açık tutarak içeride yeniden enfeksiyon ve apse birikmesini önlemeye yardımcı olmaktır.
Seton Nedir?
Seton, anal fistül kanalının iç ve dış açıklığından geçirilerek halka biçiminde bırakılan ince cerrahi bir materyaldir.
Fistül, makat kanalının iç kısmı ile makat çevresindeki cilt arasında gelişen anormal bir kanaldır. Bu kanalın dış açıklığı kapanırken iç bağlantısı devam ederse salgı ve enfeksiyon içeride birikebilir ve yeniden apse gelişebilir.
Seton, kanalın tamamen kapanmasını engelleyerek drenajın devam etmesini sağlar.
Bu nedenle özellikle aktif veya tekrarlayan enfeksiyonların bulunduğu bazı fistüllerde tedavinin önemli bir aşamasını oluşturabilir.
Anal Fistülde Seton Neden Takılır?
Seton kullanımının en önemli amaçlarından biri fistül kanalındaki drenajın devam etmesini sağlamaktır.
Fistülün dış açıklığı erken kapanırsa kanalın içerisindeki enfekte sıvının dışarı çıkışı engellenebilir. Bunun sonucunda yeniden ağrı, şişlik ve apse gelişebilir.
Seton kanalın açık kalmasına yardımcı olarak:
- Enfekte sıvının dışarı akmasını,
- Yeni apse oluşma riskinin kontrol altında tutulmasını,
- Bölgedeki inflamasyonun azalmasını,
- Fistül kanalının daha sonraki tedaviye hazırlanmasını
amaçlar.
Bu nedenle seton bazı hastalarda nihai tedaviden önce uygulanan kontrollü bir drenaj aşaması olarak düşünülebilir.
Seton Fistülü Tedavi Eder mi?
Bu sorunun cevabı kullanılan setonun türüne ve tedavideki amacına bağlıdır.
Özellikle gevşek seton (loose seton veya draining seton) fistül kanalını doğrudan ortadan kaldırmak amacıyla kullanılmaz.
Temel görevi fistül kanalının açık kalmasını ve drenajın devam etmesini sağlamaktır.
Bölgedeki enfeksiyon ve inflamasyon kontrol altına alındıktan sonra fistülün anatomisine göre farklı bir tedavi planlanabilir.
Bu nedenle hastaya seton takılması her zaman “tedavi tamamlandı” anlamına gelmez. Bazı hastalarda seton tedavinin bir aşamasıdır.
Gevşek Seton Nedir?
Gevşek seton, fistül kanalından geçirilerek gerginlik oluşturmayacak şekilde halka biçiminde bırakılan setondur.
Amaç fistül kanalını kesmek değil, açık tutmaktır.
Bu sayede fistül içerisindeki sıvı dışarı akabilir ve dış açıklığın erken kapanarak içeride yeniden apse oluşturmasının önüne geçilmeye çalışılır.
Gevşek seton özellikle makat kaslarının önemli bir bölümüyle ilişkili fistüllerde tedavi planının bir parçası olabilir.
Cutting Seton Nedir?
“Cutting seton” veya kesici seton farklı bir çalışma prensibine sahiptir.
Bu yöntemde seton belirli aralıklarla kontrollü şekilde sıkılarak fistül kanalının ve ilişkili dokunun zaman içerisinde kademeli olarak bölünmesini sağlar.
Bu nedenle gevşek drenaj setonuyla aynı yöntem değildir.
Kesici seton sfinkter koruyucu bir yöntem olarak kabul edilmez ve dışkı kontrolünü sağlayan kaslar üzerindeki olası etkileri nedeniyle günümüzde seçilmiş kompleks fistül vakalarında değerlendirilir.
Dolayısıyla internette yalnızca “seton tedavisi” ifadesinin görülmesi hangi yöntemin uygulandığını anlamak için yeterli değildir.
Seton Makat Kaslarını Neden Korumaya Yardımcı Olur?
Anal fistül tedavisindeki en önemli konulardan biri fistül kanalının makat kaslarıyla olan ilişkisidir.
Yüzeysel bazı fistüllerde kanalın açılması uygun olabilirken, fistül dışkı kontrolünü sağlayan sfinkter kaslarının önemli bir bölümünden geçiyorsa aynı yaklaşım kaslara zarar verme riski oluşturabilir.
Gevşek seton fistül kanalını açık tutarak drenaj sağlarken sfinkter kaslarının kesilmesini gerektirmez.
Bu sayede enfeksiyon kontrol altına alınırken fistülün sonraki tedavi aşaması için zaman kazanılabilir.
Ancak setonun kullanılması tek başına fistülün tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmez.
Seton Ne Kadar Süre Kalır?
Setonun ne kadar süre kalacağı için her hastaya uygulanabilecek sabit bir süre yoktur.
Süre;
- Fistülün anatomisine,
- Kanalın sfinkter kaslarıyla ilişkisine,
- Enfeksiyonun durumuna,
- Kullanılan seton türüne,
- Sonraki tedavi planına
göre değişebilir.
Bazı hastalarda seton belirli bir tedavi aşamasından sonra çıkarılırken, bazı durumlarda daha uzun süre kullanılabilir.
Bu nedenle “seton kaç gün sonra çıkarılır?” sorusunun cevabı hastanın fistül yapısı bilinmeden verilemez.
Seton Varken Akıntı Olması Normal mi?
Setonun temel amaçlarından biri drenajın devam etmesini sağlamak olduğu için bir miktar akıntı görülebilir.
Hatta kanalın tamamen kapanmaması ve içeriğin dışarı boşalabilmesi drenaj setonunun çalışma prensibinin bir parçasıdır.
Ancak akıntının belirgin şekilde artması, yeni gelişen şişlik, giderek artan ağrı veya ateş gibi belirtiler enfeksiyon açısından değerlendirilmelidir.
Seton Varken Günlük Hayata Devam Edilebilir mi?
Çoğu hasta setonla günlük yaşamına devam edebilir.
İlk dönemde bölgede hafif rahatsızlık, setonun varlığını hissetme ve akıntı görülebilir. Bölgenin temiz tutulması ve hekimin önerdiği bakım düzeninin uygulanması önemlidir.
Setonun varlığı tek başına kişinin sürekli yatmasını veya günlük yaşamdan uzaklaşmasını gerektiren bir durum değildir.
Ancak yapılabilecek aktiviteler fistülün durumu, eşlik eden enfeksiyon ve uygulanan diğer işlemlere göre kişiye özel değerlendirilmelidir.
Setondan Sonra Hangi Tedavi Uygulanır?
Setondan sonraki aşama fistülün anatomisine göre belirlenir.
Bölgedeki enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra fistül kanalının seyri ve sfinkter kaslarıyla ilişkisi yeniden değerlendirilir.
Uygun hastalarda sonraki aşamada:
FiLaC, LIFT, ilerletme flebi veya diğer fistül tedavi yöntemleri değerlendirilebilir.
Bazı hastalarda ise seton daha uzun süre drenaj amacıyla kullanılabilir.
Dolayısıyla setonu tek başına bir tedavi yöntemi olarak değil, bazı anal fistüllerde tedavi stratejisinin bir parçası olarak değerlendirmek daha doğrudur.
Seton mu, FiLaC mı?
Seton ve FiLaC birbirinin doğrudan alternatifi değildir.
Seton özellikle fistül kanalının drenajını sağlamak ve enfeksiyonu kontrol altında tutmak amacıyla kullanılabilir.
FiLaC ise fistül kanalının içerisinden lazer enerjisi uygulanarak kanalın kapanmasını hedefleyen bir yöntemdir.
Hatta bazı fistüllerde önce seton ile drenaj sağlanıp enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra fistülün kesin tedavisi için başka bir yöntem değerlendirilebilir.
Bu nedenle asıl soru “seton mu lazer mi?” değil, “Fistülün şu an hangi tedavi aşamasında olduğu?” olmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Seton nedir?
Seton, anal fistül kanalından geçirilerek halka şeklinde bırakılan cerrahi bir materyaldir. Özellikle drenaj setonu fistül kanalını açık tutarak içeride enfeksiyon birikmesini önlemeye yardımcı olur.
Seton takılması fistülün geçtiği anlamına gelir mi?
Hayır. Özellikle gevşek seton çoğunlukla fistülü doğrudan ortadan kaldırmaz. Enfeksiyonu kontrol etmek ve fistülü sonraki tedavi aşamasına hazırlamak amacıyla kullanılabilir.
Seton varken neden akıntı olur?
Seton kanalın açık kalmasını sağladığı için fistül içerisindeki sıvının dışarı akması devam edebilir. Bir miktar akıntı bu nedenle beklenebilir.
Seton ne kadar süre kalır?
Sabit bir süre yoktur. Setonun kalma süresi fistülün anatomisine, enfeksiyon durumuna, kullanılan seton tipine ve sonraki tedavi planına göre belirlenir.
Seton varken apse tekrarlar mı?
Seton drenajı sürdürerek apse gelişme riskini azaltmaya yardımcı olur ancak yeni bir apse gelişmesini tamamen imkânsız hale getirmez. Artan ağrı, şişlik veya ateş durumunda değerlendirme gerekir.
Seton çıktıktan sonra fistül kapanır mı?
Setonun çıkarılması tek başına fistülün mutlaka kapanacağı anlamına gelmez. Sonraki süreç fistülün anatomisine ve setonun hangi amaçla kullanıldığına göre planlanır.