Makat Apsesi ve Fistül İlişkisi: Biri Diğerine Nasıl Dönüşür?

Makat Apsesi ve Fistül İlişkisi: Biri Diğerine Nasıl Dönüşür?

Makat apsesi ve anal fistül birbirinden farklı iki hastalık olsa da aralarında yakın bir ilişki vardır. Makat çevresinde gelişen bir enfeksiyon sonucunda apse oluşabilir. Apse boşaldıktan veya boşaltıldıktan sonra enfeksiyonun başladığı anal bez ile makat çevresindeki cilt arasında kalıcı bir kanal oluşursa bu yapı anal fistül olarak adlandırılır.

Bu nedenle fistül, basitçe “ilerlemiş apse” değildir. Apse enfeksiyonun oluşturduğu irin dolu bir boşluk; fistül ise bu enfeksiyon sonrasında kalabilen anormal bir kanaldır.

Makat Apsesi Nedir?

Makat apsesi, makat veya rektum çevresindeki dokularda gelişen enfeksiyon sonucunda oluşan irin dolu bir boşluktur.

Makat kanalının içerisinde normal olarak bulunan küçük bezlerin kanallarından biri tıkandığında bakteriler burada çoğalabilir. Enfeksiyon çevredeki dokulara ilerledikçe irin birikir ve apse meydana gelir.

Makat apsesinde görülebilecek belirtiler arasında:

• Makat çevresinde giderek artan ağrı
• Şişlik ve hassasiyet
• Kızarıklık
• Otururken artan rahatsızlık
• Ateş veya halsizlik
• İrinli akıntı

yer alabilir.

Ancak her apse dışarıdan belirgin bir şişlik oluşturmaz. Daha derin yerleşimli apselerde hastanın temel şikâyeti makat veya rektum çevresinde ağrı ve basınç hissi olabilir.

Anal Fistül Nedir?

Anal fistül, makat kanalının içerisindeki bir açıklık ile makat çevresindeki cilt arasında gelişen anormal bir kanaldır.

Bu kanalın bir ucu çoğunlukla enfeksiyonun başladığı makat kanalına, diğer ucu ise makat çevresindeki cilde açılır.

Anal fistülü olan kişilerde özellikle:

• Makat çevresinde tekrarlayan akıntı
• İrinli veya kötü kokulu akıntı
• Aynı bölgede tekrar tekrar şişlik oluşması
• Aralıklı ağrı
• Ciltte tahriş
• Makat çevresinde küçük bir açıklık

görülebilir.

Bazı hastalarda dış açıklık dönem dönem kapanabilir. Ancak alttaki fistül kanalı devam ediyorsa enfeksiyon yeniden birikerek aynı bölgede yeni bir apse oluşmasına neden olabilir.

Makat Apsesi Nasıl Fistüle Dönüşür?

Süreç çoğunlukla makat kanalındaki küçük bir bezin enfekte olmasıyla başlar.

Anal bezin tıkanması → enfeksiyon → apse oluşumu → apsenin boşalması → geride kanal kalması → anal fistül

şeklinde ilerleyebilir.

Apse kendiliğinden boşalabilir veya tedavi amacıyla boşaltılabilir. İrin boşaldığında hastanın ağrısı ve şişliği azalabilir. Ancak enfeksiyonun başladığı bez ile cilt arasındaki bağlantı kapanmazsa geride bir fistül kanalı kalabilir.

Dolayısıyla apsenin boşalması enfeksiyonun kontrol altına alınmasını sağlarken, her zaman altta oluşmuş fistül kanalının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Her Makat Apsesi Fistüle Dönüşür mü?

Hayır. Makat apsesi geçiren her hastada anal fistül gelişmez.

Ancak anal fistüllerin önemli bir bölümü daha önce geçirilmiş veya halen mevcut olan bir makat apsesiyle ilişkilidir. Bu nedenle apse tedavisinden sonra aynı bölgede tekrar eden şişlik, ağrı veya akıntı görülmesi fistül açısından değerlendirilmelidir.

Burada önemli olan hastanın yalnızca “apse geçti” düşüncesiyle tekrarlayan belirtileri göz ardı etmemesidir.

Apse Boşaltıldığı Halde Neden Fistül Oluşabilir?

Apse ile fistülün aynı yapı olmaması bu sorunun cevabıdır.

Apse, enfeksiyon sonucunda oluşmuş irin dolu boşluktur. Apse boşaltıldığında içeride biriken enfekte materyal dışarı alınır.

Fistül ise enfeksiyonun kaynağı ile cilt arasında oluşmuş kanaldır.

Bu nedenle apse boşaltıldıktan sonra ağrı ve şişlik ortadan kalkmasına rağmen kanalın devam ettiği bazı hastalarda ilerleyen dönemde akıntı veya yeni apse atakları görülebilir.

Bu durum apse drenajının “başarısız olduğu” anlamına gelmez. Apse ve fistülün tedavi edilmesi gereken iki farklı aşama olduğunu gösterir.

Makat Apsesinden Sonra Fistül Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Özellikle aynı noktada tekrarlayan şişlik ve akıntı önemli bir ipucudur.

Hasta başlangıçta ağrılı bir şişlik yaşayabilir. Şişlik boşaldığında veya akıntı başladığında ağrı azalır. Bir süre hiçbir sorun olmayabilir. Daha sonra aynı bölgede yeniden şişlik oluşabilir.

Bu döngü:

şişlik → ağrı → akıntı → rahatlama → yeniden şişlik

şeklinde tekrarlıyorsa altta devam eden bir fistül kanalı araştırılmalıdır.

Fistül Varsa Neden Apse Tekrar Edebilir?

Fistülün cilde açılan dış kısmı zaman zaman kapanabilir.

Ancak kanalın iç bağlantısı devam ediyorsa salgı ve enfeksiyon dışarı boşalamaz. Kanal içerisinde yeniden birikim meydana geldiğinde yeni bir apse gelişebilir.

Bu nedenle tekrarlayan makat apselerinde yalnızca mevcut apsenin değerlendirilmesi değil, altta bir fistül kanalının bulunup bulunmadığının araştırılması da önemlidir.

Makat Apsesi ve Fistül Nasıl Teşhis Edilir?

Yüzeysel makat apselerinin ve bazı fistüllerin tanısı çoğu zaman hastanın öyküsü ve muayene ile konulabilir.

Muayenede makat çevresindeki şişlik, hassasiyet, kızarıklık, akıntı veya fistülün dış açıklığı değerlendirilebilir.

Ancak fistülün derin yerleşimli, tekrarlayan veya dallanan bir yapıya sahip olduğu düşünüldüğünde görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Özellikle karmaşık fistüllerde pelvik MR fistül kanalının seyri, yan dalları ve makat kaslarıyla ilişkisi hakkında ayrıntılı bilgi sağlayabilir.

Bu anatomik ilişkinin belirlenmesi önemlidir; çünkü anal fistül tedavisinde yalnızca kanalın ortadan kaldırılması değil, dışkı tutmayı sağlayan makat kaslarının korunması da dikkate alınır.

Makat Apsesinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Makat çevresinde giderek artan ağrı, şişlik, kızarıklık veya ateş varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Özellikle şiddetli ağrıya ateş veya genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa aktif bir enfeksiyon söz konusu olabilir.

Ayrıca daha önce makat apsesi geçirmiş bir kişide aynı bölgede yeniden şişlik veya sürekli ya da aralıklı akıntı başlaması anal fistül açısından değerlendirme gerektirir.

Apse ve Fistül Aynı Anda Tedavi Edilir mi?

Her hastada aynı yaklaşım uygulanmaz.

Aktif bir apse bulunduğunda öncelik enfeksiyonun kontrol altına alınması ve apsenin uygun şekilde boşaltılmasıdır. Fistülün varlığı, kanalın seyri ve makat kaslarıyla ilişkisi ayrıca değerlendirilir.

Fistül tedavisinde kullanılacak yöntem kanalın anatomisine göre değişebilir. Yüzeysel bir fistül ile makat kaslarının önemli bir bölümünden geçen daha karmaşık bir fistül aynı şekilde ele alınmaz.

Bu nedenle tedavinin temel noktalarından biri fistülün anatomisini doğru belirlemektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Makat apsesi mutlaka fistüle dönüşür mü?

Hayır. Her makat apsesinin ardından fistül gelişmez. Ancak anal fistüllerin önemli bir kısmı geçirilmiş veya mevcut bir makat apsesiyle ilişkilidir.

Apse boşaldıktan sonra akıntının devam etmesi normal mi?

Apse sonrasında kısa süreli akıntı görülebilir. Ancak akıntının uzun süre devam etmesi veya kesilip tekrar başlaması altta bir fistül kanalının bulunabileceğini düşündürebilir.

Makat apsesi neden sürekli aynı yerde çıkar?

Aynı bölgede tekrarlayan apselerde altta devam eden bir fistül kanalı bulunabilir. Dış açıklık kapandığında kanalın içindeki enfeksiyon yeniden birikerek apse oluşturabilir.

Anal fistül kendiliğinden kapanır mı?

Yerleşmiş anal fistüller çoğunlukla kendiliğinden kalıcı olarak iyileşmez. Kanalın anatomisinin değerlendirilmesi ve uygun tedavi yönteminin belirlenmesi gerekir.

Makat apsesi için antibiyotik yeterli olur mu?

Oluşmuş bir anorektal apsede temel tedavi çoğu durumda apsenin boşaltılmasıdır. Antibiyotik kullanımı ise enfeksiyonun yaygınlığı, bağışıklık durumu ve hastanın klinik özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Fistül için MR her hastada gerekli midir?

Hayır. Basit ve yüzeysel fistüllerde her zaman görüntüleme gerekmez. Tekrarlayan, derin veya karmaşık fistüllerde pelvik MR gibi görüntüleme yöntemleri fistülün anatomisini değerlendirmek için kullanılabilir.