Makat Apsesi Tedavisi

Makat apsesi, makat çevresindeki dokular arasında kapalı bir boşlukta iltihap birikmesidir. Vücut bu birikimi kendi başına dışarı atamaz; boşluk kapalı olduğu için basınç artar, ağrı şiddetlenir ve iltihap çevre dokulara doğru yol aramaya başlar.

Burada anlaşılması gereken en önemli nokta şudur: kapalı bir apse kendiliğinden gerilemez ve tek başına ilaçla çözülmez. Birikimin boşaltılması gerekir. Bu yüzden makat apsesi, tedavi seçenekleri arasından tercih yapılan bir hastalık değil, zamanında müdahale edilmesi gereken bir tablodur.

Gecikildiğinde iltihap kapalı boşlukta kalmaz; çevredeki yumuşak dokular boyunca yayılabilir. Bu yayılım ilerlediğinde nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonu — makat ve perine bölgesindeki biçimiyle Fournier gangreni olarak adlandırılan tablo — ve kan dolaşımına geçen enfeksiyona bağlı sepsis gelişebilir. Bunlar nadir görülür, ancak ortaya çıktıklarında hayatı tehdit eder ve acil cerrahi girişim gerektirir.

Bilimsel çalışmalar bu ilerlemenin kaynağının çoğu zaman zamanında boşaltılmamış ya da yetersiz boşaltılmış bir makat apsesi olduğunu göstermektedir. Yani buradaki asıl risk hastalığın kendisi değil, gecikmedir.

Bazı durumlar bu riski artırır ve daha da hızlı davranmayı gerektirir: şeker hastalığı (diabetes mellitus), bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar ya da ilaç kullanımı, Crohn hastalığı ve benzeri bağırsak hastalıkları, ileri yaş, obezite, kanser tedavisi görüyor olmak.

Bir de sık karşılaştığımız bir gecikme nedeni var: makat apsesi çoğu zaman basur sanılır. Bölgede ağrılı bir şişlik hisseden kişi bunu hemoroid zannedip krem kullanarak beklemeye başlar. Oysa basur genellikle bu şiddette ve hızla artan bir ağrı yapmaz. Hızla büyüyen, zonklayan, oturmayı engelleyen bir şişlik varsa beklemek doğru değildir.

Şu belirtilerden herhangi biri varsa randevu beklemeden en yakın acil servise başvurun: ateş ya da titreme, hızla büyüyen şişlik, bölgede genişleyen kızarıklık ya da morarma, dayanılmaz ağrı, halsizlik ve kendini kötü hissetme, idrar yapmakta zorlanma.

İyi haber şu: zamanında ele alındığında makat apsesi düz bir yoldur. Birikim boşaltıldığında rahatlama çoğu zaman hızlı olur ve ciddi tablolar gelişmeden süreç kapanır. Belirleyici olan tek şey zamandır.

Makat apsesinin tedavisi apsenin boşaltılmasıdır (drenaj). Kapalı boşluktaki iltihaplı içerik dışarı alınır; basınç ortadan kalkar ve bölge iyileşme sürecine girer.

Değerlendirme muayeneyle başlar. Şişliğin yeri, yaygınlığı ve derinliği belirlenir. Bazı apseler yüzeye yakın seyrederken bazıları daha derinde yerleşir ve dışarıdan kolayca fark edilmez; bu durumlarda görüntüleme yol gösterir. Muayenehanemizde bu değerlendirme transrektal ultrasonla yapılabilir.

İşlem ameliyathane şartlarında ve anestezi altında yapılır; genellikle kısa sürer. Bunun iki nedeni vardır. Birincisi, bölge zaten çok ağrılıdır ve hastanın işlem sırasında acı çekmesi için hiçbir neden yoktur. İkincisi — ve klinik olarak daha önemlisi — hasta rahatken apse boşluğu çok daha iyi temizlenip yıkanabilir.

Bu ikinci nokta sonucu doğrudan etkiler. Boşaltmanın eksiksiz olması gerekir; geride kalan bir bölme ya da temizlenmemiş bir cep, şikayetlerin kısa sürede geri dönmesine yol açar. Aceleye getirilmiş ya da yarım kalmış bir boşaltma, hastayı kısa süre sonra aynı noktaya geri getirir.

Dikkat edilmesi gereken bir başka nokta daha vardır: apse boşluğu, makatın kapanmasını sağlayan kasın hemen komşuluğunda yer alır. Boşaltma yapılırken bu kasa zarar verilmemesi gerekir; bu da işlemin aceleyle değil, planlı ve deneyimli ellerde yapılmasını gerektirir.

Antibiyotik tek başına yeterli bir tedavi değildir. İlaç, kapalı bir boşluktaki birikime yeterince ulaşamaz. Antibiyotik; çevre dokuda yaygın iltihap bulunması, ateş ve genel enfeksiyon bulgularının eşlik etmesi ya da bağışıklık sistemini ilgilendiren bir durumun varlığı gibi belirli hâllerde boşaltmaya ek olarak kullanılır.

Bu ayrım önemlidir, çünkü hastaların bir kısmı antibiyotik kullanarak apsenin geçmesini bekler. Bu bekleme süresinde şikayetler geçici olarak hafifleyebilir, ancak birikim yerinde kaldığı sürece tablo yeniden alevlenir.

Boşaltmanın ardından rahatlama çoğu hastada hızlı olur; basınç kalktığı için ağrı belirgin biçimde geriler. Bölgenin bakımı basittir: ılık su ile oturma banyoları ve bölgeyi temiz, kuru tutmak çoğu zaman yeterlidir.

İyileşme içeriden dışarıya doğru, kademeli biçimde ilerler. Bu süre boyunca günlük hayat aksamaz; hastaların büyük bölümü kısa sürede rutinine döner.

Apse boşaltıldıktan sonra sürecin bitmediği bir nokta vardır ve bunun baştan bilinmesi gerekir: bazı hastalarda apsenin ardından fistül gelişebilir.

Fistül, makat kanalı ile cilt arasında kalıcı bir tünelin oluşmasıdır. Apse iyileştikten sonra geride böyle bir bağlantı kalırsa, aradan zaman geçtikten sonra tekrarlayan akıntı ve ıslaklık ortaya çıkar.

Bilimsel çalışmalar, apse sonrası fistül gelişen hastalarda bunun büyük ölçüde ilk yıl içinde ortaya çıktığını göstermektedir. Bu nedenle apse tedavisinden sonraki takip, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Takipte iki şeye bakılır: bölgenin tam olarak iyileşip iyileşmediği ve geride bir bağlantının kalıp kalmadığı. Muayeneye ek olarak gerektiğinde görüntüleme yapılır — muayenehanemizde bu değerlendirme transrektal ultrasonla yürütülür.

Fistül gelişirse bu bir aksilik değildir; bilinen ve tedavi edilebilir bir durumdur. Bugün elimizde makat kasını hiç kesmeyen yöntemler var.

Şikayetleriniz tamamen geçmiş olsa bile kontrol görüşmelerini atlamamanız önemlidir. Erken fark edilen bir bağlantı, çok daha rahat ele alınır.